Örnek Yüksek Lisans Tez Önerisi

Aşağıdaki tez önerisi ayrıntılı olarak yazılmış olup herhangi bir enstitüye sunulmamıştır. Bir tez önerisinin nasıl olabileceğine dair fikir vermesi amacıyla yayımlanmış olup mükemmel ya da eksiksiz olma iddiasına sahip değildir.

ÖNERİLEN TEZİN ADI

Türkiye’ye Turist Gönderen Ülkelerin Makroekonomik Göstergelerindeki Değişimlerin Türk Turizmine Etkileri: Dış Turizm Talebi Tahmin Modeli

TEZİN KONUSU

Tez, talep olgusunun bir işletme ve devletin stratejilerini belirlemedeki öneminden hareketle; günümüze değin oluşagelmiş talep tahmin modellerini tanımlayarak, dış turizm talebinin turist gönderen ülkelerdeki makroekonomik göstergelerden etkilenen bir karakter gösterdiği varsayımına dayanarak yeni bir dış turizm tahmin modelini ortaya koymaya çalışacaktır.

TEZİN PROBLEMİ

Talep, genel olarak belirli bir mal ve/veya hizmetin belirli bir piyasada, belirli bir anda, olası fiyat düzeylerinde alıcıların o mal ve hizmetlerden satın almayı düşündükleri miktarlar olarak tanımlanabilir. Turizm alanında ise talep, kaynağı açısından iç turizm talebi ve dış turizm talebi olarak ikiye ayrılmakta; dış turizm talebi ülke vatandaşı olmayan bireylerin oluşturduğu turizm talebini, iç turizm talebi ise ülke vatandaşlarının oluşturduğu turizm talebini ifade etmektedir.

Turizm talebi tahmininin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi birçok boyutta yarar sağlamaktadır. Finansal açıdan bakıldığından yatırım kararları alınırken kısa ve orta vadeli talep tahminleri yatırımın fizibilitesinin ölçülebilmesi açısından ve yatırımın geri dönüş süresinin hesaplanmasında önemli rol oynamaktadır. Yine finansal açıdan bakıldığında ödemeler dengesinin önemli bir kalemini oluşturan turizm gelirlerinin oluşacak talep üstünden belirlenmesi sağlıklı mali politikaların geliştirilebilmesi, sektöre uygulanacak vergi indirimi ve teşviklerin belirlenmesi ve dahi tahminleme sonucunda düşme eğiliminde olduğu görülen turizm talebinin korunabilmesi açısından belirlenecek ulusal tutundurma stratejilerinin erken adaptasyonu açısından oldukça büyük önem taşımaktadır.

Turizm talebinin tahmini hükümetler, uluslararası organizasyonlar ve özel sektör tarafından önemli görülmüş ve bu yönde çeşitli modeller yöntemiyle talep tahminleri yapılmış ve gelecek yıllar açısından projektif tahminler ortaya konulmuştur. Bu çalışmalarda kullanılan modeller şunlardır:

Doğrusal Trend Modeli
Sabit Büyüme Modeli
Regresyon Modeli
Yapay Sinir Ağları yöntemi ile oluşturulan modeller
Üstel Düzleştirme Yöntemi ile oluşturulan modeller
Box-Jenkins Yöntemi ile oluşturulan modeller
Panel Veri yöntemi ile oluşturulan modeller

Hali hazırdaki çalışmalar talep tahmini modellemelerini genel olarak ekonometrik veri ve analizler yardımıyla gerçekleştirmişlerdir. Bunlar dışında kalan çalışmalarda ise turizm talebini etkileyen unsurların faktör analizleri yapılmak suretiyle turizm talebine etki dereceleri belirlenmeye çalışılmıştır. Mevcut talep tahmin modelleri, gelecek açısından zaman serileri analizi yaparak turizm talebini uzun vadeli olarak tahminlemeye çalışmışlardır. Bu çalışmada önerilen model ise ülkeye turist gönderen ülkelerin yıl içindeki mali ve finansal göstergelerinde yaşanan olumlu ve olumsuz değişmelerin 1994-2014 arasında o ülkeden gelen turist sayısını ne ölçüde etkilediğinin bulunması, hangi makroekonomik göstergedeki değişimin turist sayısı ile arasında korelatif anlamda daha güçlü bir ilişkisi bulunduğunun bulunması yolu ile gelecek yıllarda gerçekleşecek değişimlerin dış turizm talebini nasıl etkileyeceğini bulunması üzerine konulmuştur. Bu modelin sonucunda elde edileceği düşünülen bir talep formülü ile sadece durağan tahminler yapmak yerine, olası finansal senaryolar üzerinden elde edilen parametrik değerler vasıtasıyla her olası durum için geçerli bir turizm talep tahmini elde edilebilecektir.

Kuşkusuz çalışma sunduğu tahmin modeli açısından bazı kısıtlamalar altında çalışmak durumundadır. Turizm talebi sadece ekonomik faktörlerden etkilenen bir olgu olmayıp, demografik, kültürel, sosyolojik faktörleri kapsayan sosyal faktörler; uluslararası ilişkiler, yasal düzenlemeleri de içine alan siyasal faktörler, psikolojik faktörlerden de etkilenmektedir. Ancak bu faktörlerin kısa vadede değişmeyeceği varsayımında bulunularak, ülkelerin finansal durumlarını dolaylı etkilemeleri sonucu oluşan dolaylı etkileri dışında turizm talebi tahmini yapılırken dikkate alınmamışlardır. Çalışmada sunulan modelin dinamik bir model olması ise hem sonraki dönemde daha uzun vadeli veriler ışığında gerçeğe daha yakın tahminlerde bulunulması hem de veri döneminin sabitlenmesi durumunda ekonomik faktörlerin yıllar içinde etki düzeyinin değişmesi ile açıklama ve korelasyon düzeylerinin değişmesini ortaya koyabilmesi açısından önemlidir.

Çalışmada turist gönderen ülkeler, gönderdikleri turist sayısına göre veri toplanacak yıllar aralığında kümülatif bir liste oluşturulacak, listedeki ilk 20 ülke için daha önceden belirlenen mali ve finansal parametrelerin yıllar içinde nasıl oluştukları ve parametrelerin değişim yönleri tespit edilecektir. Bu parametrelerdeki değişimlerin ise turist sayısındaki değişimle ne derece örtüştüğü korelasyon analizleri ile saptanacaktır.

TEZİN AMACI

Tezin amacı; finans ve pazarlama açısından önemli olan turizm talebinin tahmininde dinamik bir model oluşturularak, literatürde bulunan talep tahmin modellerine alternatif oluşturmak ve ekonometrik olarak incelenen bu olgunun finans açısından da incelenmesi sonucu daha bütüncül ve dinamik bir model elde ederek, farklı senaryolar dâhilinde oluşan talep seviyelerinin belirlenebilmesidir. Bu modelin oluşturulması ve uygulanması sonucu elde edilen talep tahminleri güvenilir verilerle oluşturulan tahminlere diğer sektörler gibi ihtiyaç duyan turizm sektörünün ihtiyacını karşılayacaktır. Ayrıca bu tahminler, turizm alanında faaliyet gösteren kamu kurumları ve sivil toplum örgütleri, meslek odaları ve bütçe planlamacılar tarafından kullanılabilecektir.

Turistik ürün, doğası gereği; saklanabilir ve taşınabilir olmadığından talep tahmininde bulunmak piyasaya arz edilecek turistik ürün miktarının belirlenmesinde, yatırım kararlarının alınmasında, uzun vadeli planlamalarda, stratejik kararlar alırken veri sağlayıcı rolü ile fayda sağlayan bir özellik taşımaktadır.

Araştırma genel olarak turist gönderen ülkelerdeki finansal parametrelerin yıl bazında değişimlerinin o ülkeden Türkiye’ye olan turizm talebindeki değişme ile ne ölçüde korelatif olduklarını saptamak, daha sonra elde edilen ilişkiler yardımıyla önceki yıllardaki meydana gelen ve daha sonraki yıllarda beklenen finansal performansların Türkiye’ye olan turizm talebini ne ölçüde etkileyeceğinin belirlenip, turizm talebi tahminlerinin oluşturulması üzerine kurulmuştur.

Burada; çalışmanın cevaplamaya çalışacağı soruları şu şekilde sıralamak mümkündür:

Ülkeye turist gönderen başka bir deyişle dış turizm talebini oluşturan ülkelerin makroekonomik göstergelerindeki değişimler turizm talebini ne ölçüde etkilemektedir?

Çalışmaya konu olan makroekonomik göstergelerden hangisi veya hangilerindeki olumlu veya olumsuz yöndeki değişimler turizm talebindeki değişim ile korelatif bir ilişki içerisindedir?

Korelatif ilişki içinde bulunduğu saptanan göstergeler kullanılarak, ülkelerin finansal performanslarına dayalı bir turizm talebi tahmin modeli oluşturulduğunda dış geçerliliği olan ve her ülke için uygulanabilen bir formül oluşturulabilir mi?

Gelecek yılların turizm talebi tahminlemelerinde, dünyada yaşanacak olası ekonomik-finansal iyileşme ve/veya krizlerin etkileri önceden belirlenip; farklı senaryoların oluştuğu durumlardaki talep düzeyleri belirlenip hem kamu yönetimi hem de özel sektör yönetimi açısından stratejik üstünlük elde edilebilir mi?

TEZİN GEREKÇESİ

Turizm talebi tahmininin tutarlı ve gerçeğe yakın bir şekilde yapılabilmesi farklı açılardan önem taşıyacak ve fayda getirecektir. Finansal açıdan bakıldığında kısa ve orta vadeli ve hatta orta-uzun vadeli talep tahminleri yapmanın mümkün olduğu ekonomik açıdan görece stabil durumlarda turistik yatırımların ve/veya turizm sektörü ile yakından bağıntılı sektörlerde yapılacak yatırımların fizibilitesinin değerlendirilebilmesi açısından ve yatırımın geri dönüş süresinin hesaplanması gibi yatırım kararlarının verilmesinde kritik öneme sahip süreçlere sağlıklı veri girdisi sağlayacak olmasından dolayı önem taşımaktadır. Kamu maliyesi açısından bakıldığında ise ödemeler dengesinin önemli bir hesabını teşkil eden ve ülkemiz gibi ülkeler açısından pozitif bakiye verme eğiliminde olan turizm gelirlerinin oluşacağı tahmin edilen talep üstünden hesaplanabilmesi sağlıklı mali politikaların geliştirilebilmesi, sektöre olası durumlarda uygulanacak vergi indirimi ve teşviklerin belirlenmesi açısından önemli olmakla birlikte talep tahmin modeli sonucunda aşağı veya yukarı yönlü hareket etme trendine sahip olduğu görülen turizm talebinin yönetilebilmesi ve istenilen seviyede tutulabilmesi açısından belirlenecek ulusal tutundurma, fiyat ve ürün temelli stratejilerin geliştirilebilmesi açısından oldukça büyük önem taşımaktadır.

Akademik anlamda ise turizm talebi tahmininin turist gönderen ülkelerin finansal ve mali göstergeleri bağlamında tahminlenebilmesi, diğer faktörlerin kısa vadede anlamlı değişmelere maruz kalmayacağı ön kabulüyle birlikte değerlendirildiğinde turizm talebinin yönü hakkında bir ön bilgi sağlanabilmesini ve farklı amaçlarla yapılan ekonomik analizlerin sonuçlarının turizm talebi tahmininde kullanılabilecek bir veri olarak işlev görmesini sağlamaktadır.

TEZİN VARSAYIMLARI

Turizm talebi her ne kadar ekonomik faktörlerin yanı sıra yasal faktörler, siyasal faktörler, psikolojik faktörler, toplumsal faktörler gibi birçok faktörün etki alanı altında olan bir olgu olsa da, kısa ve orta vadede diğer faktörler ekonomik faktörler kadar turizm talebini etkileyecek ölçüde hızlı bir değişmeye uğramayacaktır.

Turist gönderen ülkelerin mali ve finansal göstergelerindeki değişimler tüketicilerin alım gücü, harcanabilir gelir miktarı, harcama öncelikleri vb. unsurlar üzerinde doğrudan etkilidir.

Turizm talebini etkileyen ekonomik faktörlerdeki değişim turizm talebini oluşturan bireylerin yaşadıkları ülkedeki mali ve finansal durum ile doğrudan ilişkilidir.

Sözü edilen ülkelerdeki mali ve finansal göstergelerin turizm talebi ile hangi düzeyde korelasyon gösterdiğinin bulunması daha sonrasında yapılacak çoklu regresyon analizlerinde kullanılacak veri elde edilmesini sağlayacaktır.

Türkiye açısından bu bağlamda oluşturulacak yeni bir talep tahmin modeli ve bunun sayısal ifadesi olarak tanımlanabilecek bir formül, daha sonrasında başka ülke ve bölgelerin de turistik talep tahminleri yapılmak üzere kullanılabilecek dış geçerliliği yüksek bir sonuç ortaya çıkaracaktır.

Dünyanın farklı noktalarındaki turizm destinasyonlarına olan turizm talebi farklı kaynaklarda oluşmaktadır. Dolayısıyla dünyanın farklı noktalarındaki ülkelerdeki mali ve finansal durum dünyanın her noktasına olan turizm talebini eşit ölçüde etkilemeyecektir.

Ülkeye gelen yabancı turist sayısının % 80’den fazlasını oluşturan, ülkeye turist gönderen ilk 20 ülke üzerinde yapılacak bir çalışma genel anlamda turizm talebini açıklayacak geçerliliğe sahip olacaktır.

KAPSAM VE SINIRLILIKLAR

Araştırma; bir ülkenin turizm talebini ölçmek için gerekli veri ve analizlerin çalışmanın tamamlanması öngörülen süre zarfında ancak yapılabileceğinden, Türkiye’nin turizm talebinin tahmininin modellenmesi ile sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte turizm talebini etkileyen faktör gruplarından biri olan ekonomik faktörler daha dinamik veri sağlanması, verilere ulaşma kolaylığı ve verilerin süreklilik arz etmesi bakımından ve daha da önemlisi talep değişimlerini açıklama yeterliliği taşıması açısından bağımsız değişken olarak seçilmiştir. Bununla birlikte turist gönderen ülkelerden hangilerinin çalışmaya dâhil edileceği konusunda yapılacak seçimde 1999-2019 yılları arasındaki dönem, hem ilgili bakanlık tarafından sağlanan verilerin tamlığı hem de bu tarihten sonra ülke turizminin çalışma konusu olma noktasında gösterdiği büyümenin önemi nedeniyle seçilmiştir.

Çalışmanın evreni, ülkeye turist gönderen her bir ülkeden oluşmakla beraber; çalışmanın zaman sınırı olması ve ülkeye gelen turistlerin %80’den fazlasını oluşturan kısmının sıralamada ilk 20 ülkeden gelen bireylerden oluşması nedeniyle örneklem, ülkeye en çok turist gönderen ilk 20 ülke olarak belirlenmiştir.

TEMEL KAVRAMLAR

Turizm Talebi: Turizm talebi yeterli satın alma gücüne ve boş zamana sahip insanların turistik mal ve hizmetlerden belirli bir piyasada, belirli bir fiyata ya da bedelsiz olarak rasyonel ve ya irrasyonel nedenlerle belirli bir dönemde satın almaya ve ya yararlanmaya karar verdikleri miktardır.

İç Turizm Talebi: Turizm talebinin ülke vatandaşlarınca gerçekleştirilen kısmıdır.

Dış Turizm Talebi: Turizm talebinin ülke vatandaşı olmayan bireyler tarafından gerçekleştirilen kısmıdır.

Makroekonomik Gösterge: Ülkenin finansal açıdan durumunun belirlenmesi amacıyla, finansal veriler üzerinden yapılan bazı hesaplamalar sonucu oluşturulan parametrelerdir.

Doğrusal Trend Modeli: Başlangıçta bir temel seviyenin olduğu varsayımına dayanan ve her baz alınan zaman diliminde doğrusal sabit bir büyüme hızı öngören istatistiksel bir modeldir.

Sabit Büyüme Modeli: Sabit büyüme modelleri, trend değişkenlerinin zamana karşı büyüme oranını ölçmek için kullanılan modellerdir.

Regresyon Modeli: Regresyon modeli, iki ya da daha çok değişken arasındaki ilişkiyi ölçmek için kullanılan analiz metodu olan regresyon analizini kullanan modeldir.

Yapay Sinir Ağları Yöntemi: Yapay sinir ağları, insan beyninin bilgi işleme tekniğinden yola çıkılarak oluşturulmuş bir bilgi işleme teknolojisidir. Bu yöntem ile biyolojik sinir sisteminin çalışma şekli basit bir şekilde taklit edilir.

Üstel Düzleştirme Yöntemi: Üstel düzleştirme yöntemi, verilerdeki son değişimleri göz önünde bulundurarak tahminlerin devamlı güncelleştirildiği bir yöntemdir. Bu yöntemde gelecek dönemin tahminlenmesinde son döneme ait tahmin ile birlikte bu tahminden elde edilen hatanın bir kısmı kullanılmaktadır.

Box-Jenkins (ARIMA) Yöntemi: Durağan zaman serilerini modellemenin yaygın yollarından biri olan “özbağlanımsal tümleşik hareketli ortalama” (autoregressive integrated moving average) ya da kısaca ARIMA yöntemidir. George Box ve Gwilym Jenkins tarafından geliştirilen bu yönteme Box-Jenkins (BJ) yöntemi de denilmektedir.

Panel Veri Yöntemi: Ekonometrinin iki ana analiz yöntemi olan zaman serileri analizi ve yatay kesit analizi birlikte kullanıldığında, buna panel veri yöntemi adı verilmektedir.

TEZİN YÖNTEMİ

Çalışmada, analiz edilecek verilerin doğası gereği ikincil veriler kullanılacaktır. Öncelikle ülkeye gelen turistlerin son 20 yıllık rakamları ülke bazında kümülatif tek bir liste haline getirilecek, daha sonra bu listede ilk 20 sıraya giren ülkelerin önceden belirlenmiş olan mali ve finansal gösterge değerleri gerek uluslararası ekonomik örgütler, gerek uluslararası finansal kuruluşlar gerekse de ülkelerin kendi mali ve finansal yönetim unsurlarının arşivlerinden elde edilecek bilgiler karşılıklı kontrol edilerek bir veri seti oluşturulacaktır.

Elde edilen rakamlardaki yıllık değişimler, bir standart oluşturmak üzere yüzdelik ifadelere çevrilecek daha sonra ülkedeki turizm talebi ile aralarındaki korelasyonun belirlenmesi ve hangi göstergedeki değişimin ne ölçüde talepteki değişimi açıkladığı belirlenecektir. Daha sonra değişimi açıklamada anlamlı bulunan göstergelerin sunduğu veriler bağımsız değişken dış turizm talebi ise bağımlı değişken olarak regresyon analizine tabii tutulacaktır. Bu regresyon analizinden çıkan sonuçlar cari talep düzeyi ile karşılaştırılarak test edilecektir.

VERİ TOPLAMA TEKNİĞİ

Veri toplamada, ilgili mali ve finansal göstergenin ölçülmesinde ve kamuoyuna açıklanmasında yetkili ve sorumlu olan kurumların veri tabanlarından yararlanılacak ve elde edilen veriler güvenilirlik açısından uluslararası kuruluşların veri tabanlarındaki verilerle karşılaştırılacaktır. Çalışmada kullanılacak veriler, araştırmacının kendi çalışmaları ile elde edemeyeceği veriler olacağı ve söz konusu göstergelerin yeniden tanımlanması ve ölçülmesi zaman ve maliyet yönünden böylesi bir araştırma için imkân dâhilinde olmayacağı için çalışmada ikincil veriler kullanılacaktır.

LİTERATÜR BİLGİSİ

ÖZEL LİTERATÜR BİLGİSİ

Dış turizm ya da bir başka deyişle uluslararası turizm hem ülkelerin ödemeler dengesinde olumlu bir rol oynadığı için hem de istihdam üzerinde arttırıcı bir etkiye sahip olduğundan birçok ülkenin odağı haline gelmiştir.[1] Bu önemli alanda siyasa geliştirmek devletler için önem taşımakta, turizm gibi çok boyutlu bir görüngüye olan talebin tahmin edilmesi kritik bir önem taşımaktadır. Öte yandan turizmin gelişmesinin, önceki yapılan çalışmalarda da belirtildiği üzere turizm hareketliliği yaşanan ülkeler arasındaki uluslararası ticareti arttırmada güçlü bir nedensellik ilişkisine sahip olduğu belirlenmiştir. [2] Dolayısıyla turizmin sadece doğrudan yaptığı katkıların dışında ülke ekonomisi açısından dolaylı yollarla da oldukça etkili olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.

Kuşkusuz turizm birden fazla ve karmaşık ilişkiler ağı ile etkileşim içinde olan bir olgudur ki görece ölçülebilir ekonomik ve kısa zaman aralıklarından keskin değişimler göstermeyen sosyal ve tahmin edilmesi oldukça zor siyasal ve psikolojik faktörler turizm talebini etkilemektedir. [3] Bu veriler ışığında tahmin modellemelerinde daha sık ve objektif verilere dayanan ekonomik göstergelerin kullanılmasının sağlıklı olacağı, diğer faktörlerin ise hesaplanabilir olmaktan öte talep trendinde oluşacak aşağı ve yukarı yönlü hareketlenmeler ve kırılmalara sebep olarak görülebileceği söylenebilir.

Kızılgöl ve Erbaykal, yaptıkları çalışmada 1992-2006 yılları arasındaki turizm gelirlerini üçer aylık dönemler halinde ele almışlar ve GSYİH rakamları ile yaptıkları analizde turizm gelirleri ile ekonomik büyüme arasındaki nedenselliğin yönünü genel literatürün aksine ekonomik büyümeden turizm gelirlerine doğru olarak bulmuşlardır. [4]

Zengin, yaptığı çalışmada turizm talebinin sadece büyüklüğü ile değil niteliği ile ilişkili olarak altyapı yatırımlarının yapılması gerekliliğinden bahsetmiş; turizm talebinin milli gelir, fiyatlar, ulaştırma ve şehirleşme faktörlerinden etkilendiği bilgisini paylaşmıştır.[5]

Yapılan bir diğer çalışmada, 1992-2011 dönemi turizm gelirleri ile bazı makroekonomik veriler arasında ilişki tespit edilmeye çalışılmış; incelenen üç modelde iktisadi büyüme, cari işlemler dengesi ve reel döviz kuru ile turizm gelirleri arasındaki ilişkiler mercek altına alınmıştır. [6] Sonuç olarak çalışmada turizmin makroekonomik göstergelerle arasında çift yönlü – etkilenen ve etkileyen- bir ilişkinin varlığı görülmüştür.

Turanlı ve Güneren, turist sayısına bir başka deyişle turizm talebine ilişkin yaptıkları çalışmada turizm talep tahmin modellemesinde en uygun tahmin modelinin sabit büyüme modeli olduğunu saptamışlardır. [7] Yapılan bir başka çalışma ise turizm talep tahmini modellemesinde literatürde bulunan tekniklerin önemli bir çoğunluğunun ekonometrik modelleme/tahminleme ile ilişkili olduğu belirtilmiş ancak araştırmalarda herhangi bir modelin tahminleme konusunda ön plana çıkmadığı, farklı veri setleri ile farklı tekniklerin tahminlerin tutarlılığı açısından vurgulanması gerektiği belirtilmiştir.[8]

Çuhadar ise yaptığı çalışmada, yapay sinir ağı modellemelerini üç ayrı (Çok Katmanlı İleri Beslemeli (MLP), Radyal Tabanlı Fonksiyon (RBF) ve Zaman Gecikmeli (TDNN)) mimari ile test etmiş ve 1987-2012 aralığındaki verileri kullanarak 2013 yılı için turizm tahminlerinde bulunmuş ve MLP mimarisine sahip modelin en yüksek doğruluğu sağladığı sonucuna ulaşmıştır. [9]

GENEL LİTERATÜR BİLGİSİ

Burger ve diğerleri, yaptıkları araştırmada belirli bir turistik destinasyona ait zaman serileri tahminleme modellerinin bir karşılaştırmasını yapmışlar ve hareket eden ortalama, ayrıştırma, tek üssel düzleştirme, ARIMA, çoklu regresyon gibi geleneksel tekniklerle birlikte genetik regresyon ve sinir ağları yöntemlerini bir analize tabi tutmuşlar; sonuçta tahminleme konusunda en iyi performansa sinir ağları yönteminin ulaştığını belirlemişlerdir. [10]

Çuhadar, ülkedeki konaklama işletmelerinin doluluk oranları tahminini yine yapay sinir ağları yöntemi ile gerçekleştirmiş ve geleneksel yöntemler dışında bu yöntemin de bu alanda kullanılabileceğini göstermiştir. Çalışmada, (Türkiye’deki bakanlık belgeli tesislerin aylık olarak sayısı, Türkiye’deki bakanlık belgeli konaklama tesislerinin aylık olarak sahip olduğu yatak sayısı, Türkiye’deki bakanlık belgeli konaklama işletmelerinde konaklayan yabancı turistlerin aylık olarak toplam sayısı, Türkiye’deki bakanlık belgeli konaklama işletmelerinde konaklayan yabancı turistlerin aylık olarak toplam geceleme sayısı, Türkiye’deki bakanlık belgeli konaklama işletmelerinde konaklayan yabancı turistlerin aylık olarak ortalama kalış süresi) 5 girdi değişkeni kullanılmıştır.[11]

Soysal ve Ömürgönülşen, Türkiye’deki turizm talebini belirlemeye çalışmışlar ve 2000-2007 turizm verilerini kullanarak zaman serisi yöntemlerinden Hareketli Ortalama, Basit Üstel Düzleştirme, Holt ve Winter Yöntemlerinin performanslarını karşılaştırmışlardır. En az hata ile tahminleme başarısı gösteren Winter yöntemi ile 2008’in ilk 6 aylık periyodu için talep tahminlerinde bulunmuşlar ve tahminlenen ve gerçekleşen arasında Winter yönteminin 8 yıllık performansı sonucu turizm tahminlemesinde uygun modelin Winter yöntemi olduğunu ileri sürmüşlerdir.[12]

Goh ve Law, çalışmalarında durgun olmayan ve sezonluk özellik gösteren talep tahmininde kullanılan ARIMA modelini kullanmışlar, çalışmalarına konu olan Hong Kong turizmine etki edeceğini düşündükleri Asya finansal krizi, kuş gribi salgını ve vize uygulamalarındaki rahatlamalar gibi olumlu ve olumsuz yöndeki müdahaleleri de göz önünde bulundurup yaptıkları analizlerde çalışmaya konu olan diğer zaman serileri modelleri arasında müdahale analizli ARIMA metodunu en başarılı olarak tespit etmişlerdir. [13]

Greenidge, Karayip ülkelerinden Barbados’a gelen turist sayısını açıklamak ve tahmin etmek için serilerdeki minimum miktarda bilgiyi içeren ve diğer girdileri dışarıda bırakan yapısal zaman serileri modelini kullanmıştır. [14]

Mello, Pack ve Sinclair ortak yürüttükleri çalışmada İspanya, Portekiz ve Fransa’ya olan Birleşik Krallık kaynaklı turizm talebini incelemişler ve Yaklaşık İdeal Talep Sistemi (AIDS) modelini kullanmışlardır. Çalışmada bu ülkelerin tarihsel süreçte ‘gelişmekte olan’ ülke konumunda ‘gelişmiş’ ülke konumuna evirilmeleri esnasındaki turizm talebinin değişimi ve talebin elastikiyeti üzerinde hangi faktörlerin etkili olduğunu incelemişlerdir. [15]

Webber, çalışmasında Avustralyalıların dış ülkelerde yarattıkları turizm talebini uzun vadede tahmin etmeye çalışmış ve bunun için 9 farklı destinasyonu incelemiştir. Çalışmayı eşsiz kılan unsur açıklayıcı değişken olarak döviz kuru volatilitesini kullanmış olmasıdır. Tahminlerin yarısına denk gelen kısmında döviz kuru varyansının uzun vadeli turizm talebinde anlamlı bir belirleyici unsur olduğu ortaya çıkmıştır.[16]

Lim, uluslararası turizm tahmin modellerini gözden geçirdiği çalışmasında 100’ün üzerinde çalışmayı incelemiş ve sonuç olarak çalışmaların büyük çoğunluğunun yıllık verileri kullandığını ve loglineer tekil-eşitlik modellerinin tahminlerine dayandığını ve bununla birlikte en çok kullanılan bağımlı değişkenlerin gelen turist sayısı ve harcama miktarı olduğunu saptamıştır. [17]

Li ve Song, araştırmalarında en revaçta olan ekonometrik ve zaman serileri modelleri ile birlikte yeni ortaya çıkan tekniklerden birkaçını tahmin tutarlılığı açısından karşılaştırma yoluna gitmişler ve bu noktada hiçbir modelin diğerinden belirgin olarak başarılı olmadığını bulmuşlardır. Bununla birlikte ve ötesinde, tahmin modelleri birleşimi metodu ile tahmin tutarlılığının arttırılması; niteliksel ve niceliksel tahmin metotlarının birleştirilmesi; turizm döngülerinin, sezonluk olma durumu analizinin, kriz etki değerlendirmesinin ve risk tahminlemenin de hesaba katılması ile yeni araştırma yönelimlerinin belirlenmesine çalışmışlardır. [18]

KULLANILACAK KAYNAKÇA

ASLAN, Alper. Türkiye’de Ekonomik Büyüme Ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz. 2008.

BAHAR, Ozan; BALDEMIR, Ercan. Uluslararası Ticaret ile Uluslararası Turizm Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2007, 9.4: 55-66.

BURGER, C. J. S. C., et al. A Practitioners Guide To Time-Series Methods For Tourism Demand Forecasting—A Case Study Of Durban, South Africa. Tourism Management, 2001, 22.4: 403-409.

ÇOLAKOĞLU E. Osman; Uluslararası Turizm Talebine Etki Eden Faktörler, Anatolia, Yıl 1, Sayı: 3-4, Nisan 1990.

ÇUHADAR, Murat; KAYACAN, Cengiz. Yapay Sinir Ağları Kullanılarak Konaklama İşletmelerinde Doluluk Oranı Tahmini: Türkiye’deki Konaklama İşletmeleri Üzerine Bir Deneme. Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 2005, 16.1: 121-126.

ÇUHADAR, Murat; GÜNGÖR, İbrahim; GÖKSU, Ali. Turizm talebinin yapay sinir ağları ile tahmini ve zaman serisi yöntemleri ile karşılaştırmalı analizi: Antalya iline yönelik bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2009, 14.1.

ÇUHADAR, Murat. Türkiye’ye Yönelik Dış Turizm Talebinin Mlp, Rbf Ve Tdnn Yapay Sinir Ağı Mimarileri İle Modellenmesi Ve Tahmini: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Journal of Yaşar University, 2013, 8.31: 5274–5295.

DERİŞ Füsun; Turizm Sektöründe Talep Tahmini Ve Tahminde Kullanılan İstatistiksel Yöntemlere Genel Bakış, Araştırma Sempozyumu, DİE, Ankara, 1997.

DINCER, H.; HACIOĞLU, Ü. Finansa Giriş. Beta Yayinevi. İstanbul, 2009.

DOĞUKANLI, Hatice. Uluslararası Finans. Karahan Kitabevi, 2008.

FRECHTLING, Douglas. Forecasting Tourism Demand. Routledge, 2012.

GOH, Carey; LAW, Rob. Modeling And Forecasting Tourism Demand For Arrivals With Stochastic Nonstationary Seasonality And İntervention. Tourism Management, 2002, 23.5: 499-510.

GREENIDGE, Kevin. Forecasting Tourism Demand: An STM Approach. Annals of Tourism Research, 2001, 28.1: 98-112.

İÇÖZ, Orhan; KOZAK, Metin. Turizm Ekonomisi: Turizmin Mikro Ve Makro Ekonomik Etkileri. Turhan Kitabevi, 2002.

KARA, Oğuz; ÇÖMLEKÇI, İstemi; KAYA, Vahdet. Turizm Gelirlerinin Çeşitli Makro Ekonomik Göstergeler İle İlişkisi: Türkiye Örneği (1992–2011). AİBÜ-İİBF Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2012.

KIZILGÖL, Özlem; ERBAYKAL, Erman. Türkiye’de Turizm Gelirleri İle Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Nedensellik Analizi The Relationship Between Tourism Revenues And Economic Growth In Turkey: A Causality Analysis. 2008.

KOZAK, Meryem Akoğlan. Genel Turizm Bilgisi. Anadolu Universitesi, 2012.

LIM, Christine. Review Of International Tourism Demand Models. Annals Of Tourism Research, 1997, 24.4: 835-849.

MELLO, Maria de; PACK, Alan; SINCLAIR, M. Thea. A System Of Equations Model Of UK Tourism Demand İn Neighbouring Countries. Applied Economics, 2002, 34.4: 509-521.

MORLEY, Clive L. A Dynamic International Demand Model. Annals of Tourism Research, 1998, 25.1: 70-84.

OLALI, Hasan; TIMUR, Alp. Turizm Ekonomisi. Ofis Ticaret, 1988.

ÖZTAŞ, Kadir; KARABULUT, Tahsin. Turizm Ekonomisi Genel Turizm Bilgileri. Nobel Yayın Dağıtım, 2002.

SABUNCUOĞLU, Zeyyat; TOKOL, Tuncer. İşletme. Ezgi Yayınları, 2001.

SEYİDOĞLU, Halil. Uluslararası Finans. Güzem Can Yayınları, 2003.

SONG, Haiyan; LI, Gang. Tourism Demand Modelling And Forecasting—A Review Of Recent Research. Tourism Management, 2008, 29.2: 203-220.

SOYSAL, Mehmet; ÖMÜRGÖNÜLŞEN, Mine. Türk Turizm Sektöründe Talep Tahmini Üzerine Bir Uygulama. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi Prof. Dr. Hasan Işın Definer Özel Sayısı,(21), 2010, 128-136.

TURANLI, Münevver; GÜNEREN, Elif. Turizm Sektöründe Talep Tahmin Modellemesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Dergisi, 2003.

WEBBER, Anthony G. Exchange Rate Volatility And Cointegration İn Tourism Demand. Journal of Travel research, 2001, 39.4: 398-405.

WITT, Stephen F.; WITT, Christine A. Forecasting Tourism Demand: A Review Of Empirical Research. International Journal Of Forecasting, 1995, 11.3: 447-475.

YAĞCI, Özcan. Turizm Ekonomisi. Detay Yayıncılık, 2007.2.

YÜCEL, Fatih; KALYONCU, Hüseyin. Finansal Krizlerin Öncü Göstergeleri ve Ülke Ekonomilerini Etkileme Kanalları: Türkiye Örneği. Maliye Dergisi, 2010, 159: 53-69.

ZENGIN, Burhanettin. Turizm Sektörünün Türkiye Ekonomisine Reel ve Moneter Etkileri. Akademik İncelemeler Dergisi, 2010, 5.1.

ÇALIŞMA PLANI

GİRİŞ

TURİZM VE TURİST KAVRAMLARI
1. TURİZM TALEBİ VE ÖZELLİKLERİ
  1. İÇ TURİZM TALEBİ
  1. DIŞ TURİZM TALEBİ
  1. TURİZM TALEBİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
    1. EKONOMİK FAKTÖRLER
      1. Kişi Başına Düşen Milli Gelir
      1. Milli Gelir Düzeyi
      1. Milli Gelir Dağılımı
      1. Fiyat
      1. Uzaklık
      1. Ödemeler Dengesi
    1. YASAL-POLİTİK FAKTÖRLER
    1. SOSYAL FAKTÖRLER
    1. PSİKOLOJİK FATÖRLER
    1. DİĞER FAKTÖRLER
1. TURİZMİN ÜLKE EKONOMİSİNE ETKİLERİ
  1. TURİZM TALEBİNİN DÖVİZ ARZ VE TALEBİNE ETKİSİ
  1. TURİZM TALEBİNİN ULUSAL PARA DEĞERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
  1. TURİZMİN DIŞ ÖDEMELER DENGESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
  1. TURİZMİN İSTİHDAM ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
  1. TURİZMİN MİLLİ GELİR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
1. TALEP TAHMİN MODELLERİ

1.4.1 Doğrusal Trend Modeli

1.4.2 Sabit Büyüme Modeli

1.4.3 Regresyon Modeli

1.4.4 Yapay Sinir Ağları yöntemi ile oluşturulan modeller

1.4.5 Üstel Düzleştirme Yöntemi ile oluşturulan modeller

1.4.6 Box-Jenkins Yöntemi ile oluşturulan modeller

1.4.7 Panel Veri yöntemi ile oluşturulan modeller

ÜLKELERİN FİNANSAL PERFORMANSLARI
- ÜLKELERİN FİNANSAL PERFORMANSLARINI DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER
  - Ülkenin Para Biriminin TL Karşısındaki Değer Durumu
  - Enflasyon
  - İşsizlik
  - Cari Açık
  - Toplam Borcun GSMH’ye Oranı
  - Gösterge Faizleri
  - Kapasite Kullanım Oranı
  - Borsa Endeksi
  - Toplam Mevduat Hacmi
- MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERİN DIŞ TURİZM TALEBİ İLE İLİŞKİLERİ
- MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERDEKİ DEĞİŞİMLER VE TURİZM TALEBİNDEKİ DEĞİŞİMLER ARASINDAKİ KORELATİF İLİŞKİLER
- ARAŞTIRMANIN AMACI
- ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ
- ARAŞTIRMANIN KAPSAMI
- ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ
  - Araştırmada Kullanılan Verilerin Kaynakları ve Elde Edilmesi
  - Araştırmada Kullanılan İstatistiksel Analizler
- ÇALIŞMA SONUCUNDA ORTAYA ÇIKAN BULGULAR VE DEĞERLENDİRİLMESİ
- SONUÇ

15. KAYNAKÇA